To jeden z najbardziej praktycznych modeli rozwoju świadomości w psychologii rozwojowej i terapii.

Najczęściej używa się tu koncepcji stadiów ego Jane Loevinger, rozwiniętej później m.in. przez Roberta Kegana.

To są poziomy rozwoju „ja” – czyli jak człowiek rozumie siebie, innych i świat.

1. Impulsywne (Impulsive)

• typowe dla małych dzieci (ok. 2–6 lat),
• kierowanie się głównie emocjami i popędami,
• brak wyraźnego poczucia perspektywy innych.
  👉 Dorosły zatrzymany na tym etapie – impulsywny, mało refleksyjny, trudność w kontrolowaniu emocji.

---

2. Samoochronne (Self-Protective)

• świat to „ja kontra inni”, zasada: „nie dać się skrzywdzić”,
• myślenie konkretnymi konsekwencjami (nagroda/kara),
• brak stabilnych zasad moralnych.
  👉 Dorosły – manipulacyjny, unikający odpowiedzialności, często obwinia innych.

---

3. Konformistyczne (Conformist)

• duża potrzeba przynależności i bycia akceptowanym,
• mocne rozróżnienie „my–oni”,
• normy grupy wyznaczają to, co dobre i złe.
  👉 Dorosły – podporządkowany grupie, ceni opinie innych ponad własne zdanie.

---

4. Sumienne / Świadome (Conscientious / Self-Aware)

• pojawia się autorefleksja i poczucie indywidualności,
• rozwój własnych standardów moralnych,
• rozumienie, że inni mogą mieć odmienne perspektywy.
  👉 Dorosły – odpowiedzialny, przewidujący konsekwencje, potrafi planować.

---

5. Indywidualistyczne (Individualistic)

• silniejsze poczucie unikalności „ja”,
• uznanie różnorodności ludzkich perspektyw,
• większa tolerancja wobec różnic.
  👉 Dorosły – niezależny, autentyczny, ale bywa krytyczny wobec ograniczeń społecznych.

---

6. Autonomiczne (Autonomous)

• zdolność do przyjmowania wielu punktów widzenia,
• świadomość złożoności życia, sprzecznych wartości,
• zdolność do autorefleksji i samoregulacji.
  👉 Dorosły – empatyczny, elastyczny, rozumie, że różnice są nieuniknione i wartościowe.

---

7. Zintegrowane (Integrated)

• rzadkie w populacji, bardzo dojrzała tożsamość,
• pełna akceptacja siebie i innych z ich ograniczeniami,
• wewnętrzna spójność, autentyczność,
• otwartość na doświadczenia transpersonalne i duchowe.
  👉 Dorosły – dojrzała mądrość, równowaga między indywidualnością a jednością ze światem.

Stadium	Opis	Relacje	Praca / obowiązki	Konflikt
Impulsywne	Kierowanie się emocjami i popędami, brak autorefleksji.	„Chcę się bawić teraz, nieważne, co inni czują.”	Trudność w wytrwałości, przerwanie zadania gdy nudne.	Krzyk, złość, uderzenie – natychmiastowa reakcja.
Samoochronne	Myślenie w kategoriach nagrody/kary, obrona własnych interesów.	„Będę miły, jeśli coś z tego będę miał.”	Wykonuje zadania, jeśli jest nagroda lub unika kary.	Obwinianie innych: „To nie moja wina!”
Konformistyczne	Silne podporządkowanie grupie i normom.	„Robię to, co inni – żeby mnie lubili.”	Pracuje sumiennie, jeśli ktoś ocenia; potrzebuje aprobaty.	Ucieka od konfliktu lub szuka poparcia grupy.
Sumienne / Świadome	Własne zasady, odpowiedzialność, refleksja.	„Rozumiem, że masz inne zdanie, ale ja wierzę w to.”	Planowanie, przewidywanie konsekwencji, samodzielne działanie.	Próbuje znaleźć rozwiązanie, bierze odpowiedzialność za swoją część.
Indywidualistyczne	Silne poczucie „ja”, docenianie różnic, większa tolerancja.	„Twoje podejście różni się od mojego, i to w porządku.”	Wnosi własne pomysły, krytycznie patrzy na rutynę i reguły.	Analizuje różne perspektywy, stara się negocjować.
Autonomiczne	Świadomość złożoności, empatia, elastyczność.	„Widzę, że cierpisz – spróbujmy razem coś z tym zrobić.”	Samodzielne, twórcze, a jednocześnie współpracujące podejście.	Szuka rozwiązań, które uwzględniają różne strony i wartości.
Zintegrowane	Pełna akceptacja siebie i innych, duchowa głębia, mądrość.	„Jesteśmy różni, a jednak w istocie tacy sami.”	Działa spójnie, kieruje się misją / wartościami uniwersalnymi.	Traktuje konflikt jako okazję do wzrostu i zrozumienia.

---

🔎 Podsumowanie (w skrócie)

• Impulsywne → działam, bo chcę.
• Samoochronne → działam, żeby nie dostać kary.
• Konformistyczne → działam, żeby grupa mnie zaakceptowała.
• Sumienne → działam, bo tak uważam i jestem odpowiedzialny.
• Indywidualistyczne → działam zgodnie z moją unikalną perspektywą.
• Autonomiczne → działam świadomie, widząc złożoność i różnorodność.
• Zintegrowane → działam w zgodzie z sobą i światem, w poczuciu jedności.

---

📌 To jest linia rozwoju ego – czyli tylko jeden z wymiarów (oprócz emocjonalnego, moralnego, duchowego itd.).
W terapii schematów i rozwoju osobistym ważne jest, żeby rozpoznać, na jakim etapie ktoś najczęściej operuje, a potem wspierać go w przekraczaniu ograniczeń i przechodzeniu do wyższego poziomu.

Dzięki temu łatwo zobaczyć:

• niższe stadia → egocentryzm, impulsy, zależność od nagrody/kary, grupy,
• średnie stadia → odpowiedzialność, własne zasady, indywidualność,
• wyższe stadia → integracja, empatia, duchowość, mądrość.

Mapa porównawcza różnych linii rozwoju: ego (tożsamość), moralnego (etyka), emocjonalnego (regulacja uczuć) i duchowego (świadomość transpersonalna).
Takie zestawienia tworzył np. Ken Wilber, pokazując, że człowiek może być bardzo rozwinięty w jednej linii, a zatrzymany w innej (np. genialny intelektualnie, ale niedojrzały emocjonalnie).

• Rozwój ego (Loevinger) – dotyczy tożsamości i obrazu siebie w świecie.
• Rozwój moralny (Kohlberg) – dotyczy zdolności rozumienia zasad etycznych (od lęku przed karą do etyki uniwersalnej).
• Rozwój emocjonalny – obejmuje regulację uczuć, empatię, inteligencję emocjonalną.
• Rozwój duchowy – od religijności dziecięcej przez indywidualne poszukiwania aż do stanów mistycznych i transpersonalnych.

---

📌 To zestawienie pokazuje, że ktoś może być np. na poziomie „Autonomicznym” w ego (bardzo refleksyjny i tolerancyjny), ale na poziomie „Konformistycznym” moralnie (kieruje się głównie zasadami grupy).

Poziom	Ego (Loevinger/Kegan)	Moralny (Kohlberg)	Emocjonalny (np. Goleman, Saarni)	Duchowy (Wilber, tradycje mistyczne)
1. Egocentryczny	Impulsywne, Samo-ochronne	Stadium przedkonwencjonalne: posłuszeństwo z lęku przed karą	Brak regulacji emocji, wybuchowość	Instynktowne przeżycia, brak refleksji
2. Konformistyczny	Konformistyczne	„Dobry chłopiec/dziewczynka”: moralność zależy od aprobaty otoczenia	Podstawowe rozpoznawanie emocji innych, empatia warunkowa	Religijność magiczno-mityczna: wiara w rytuały, autorytety
3. Samoświadomy	Sumienne / Świadome	Konwencjonalne: przestrzeganie prawa i zasad	Rozwój empatii, poczucie odpowiedzialności, zdolność hamowania impulsów	Wiara konwencjonalna, literalna; Bóg jako autorytet
4. Indywidualistyczny	Indywidualistyczne	Początki postkonwencjonalnego: własne wartości > reguły społeczne	Samoświadomość emocji, refleksja, autentyczność	Duchowość refleksyjna, indywidualne poszukiwanie sensu
5. Autonomiczny	Autonomiczne	Moralność uniwersalnych zasad, prawa człowieka, sprawiedliwość	Elastyczność emocjonalna, integracja empatii z rozsądkiem	Mistycyzm wewnętrzny, doświadczenia jedności, praktyki kontemplacyjne
6. Zintegrowany	Zintegrowane	Postkonwencjonalne: etyka uniwersalna, współczucie globalne	Spójność, wewnętrzny spokój, zdolność do współczucia bezwarunkowego	Transcendencja ego, świadomość non-dualna, „oświecenie”